Nieuw perspectief op toerisme. Van doel naar middel. [Longread]

Bijna elke Nederlander weet dat ons land nationale parken heeft en is er trots op. De nationale parken presenteren zich gezamenlijk en vertellen samen het verhaal van de natuur en het landschap in Nederland om zo de eenheid van het stelsel van nationale parken uit te stralen. Elk nationaal park draagt bij aan het gezamenlijke verhaal vanuit zijn eigen identiteit en karakter. Dit jaar is er onderzoek uitgevoerd namens het Nationale Parken Bureau waaruit bleek dat de bekendste nationale parken De Hoge Veluwe, De Biesbosch en Weerribben-Wieden zijn. In deze longread schetst Nicolette Bolté, gebiedsontwikkelaar Marketing en Proeftuinen bij Nationaal Park Weerribben-Wieden, een nieuw perspectief op toerisme.

Natuur en erfgoed. Kenmerken voor Nationaal Park Weerribben-Wieden
Het kenmerkende patroon van legakkers (ribben) en slootjes (weren)

Nationaal Park Weerribben-Wieden is als grootste aaneengesloten laagveenmoeras een uniek natuurgebied binnen Nederland en Noordwest-Europa, dat als thuisbasis dient voor vele kwetsbare soorten. Zoals de otter, grote vuurvlinder, zonnedauw en talrijke libellesoorten. Ons Nationaal Park, dat wij als bewoners, bedrijven en bezoekers koesteren, is ontstaan door de kracht van natuur én door menselijk handelen. Die natuur is de basis van ons bestaan, ons geluk en onze gezondheid. Door deze natuur te laten beleven ontstaat meer waardering voor de natuur en het landschap. Immers, daar waar je van houdt wil je voor zorgen. Het is daarom belangrijk dat bezoekers, bewoners en bedrijven, daar waar het mogelijk is, toegang hebben tot deze unieke en bijzondere natuur. Recreatie kan namelijk leiden tot een groter bewustzijn van het belang van de natuur en natuurbeleving schept draagvlak voor het behoud hiervan.

Belangen goed balanceren

Stichting Nationaal Park Weerribben-Wieden richt zich op 3 doelgroepen: bewoners, bedrijven en bezoekers. Tussen deze doelgroepen bestaan geen harde scheidslijnen. Zo zijn bewoners verbonden met de bedrijven, omdat ze daar eigenaar van zijn, of omdat ze er werken. En zjn bewoners ook bezoekers, omdat ze voornamelijk in de eigen omgeving recreëren (fietsen, wandelen, varen, uiteten gaan etc.). Maar we hebben ervaren dat belangen kunnen botsen: gaat toerisme niet ten koste van de natuur of erfgoedbeleving en de rust van bewoners? We moeten hiervoor blijven zoeken naar een goede balans tussen het benutten van toeristisch potentieel, het versterken van de natuur en het borgen van het woongenot. Door bewoners, bezoekers en bedrijven sterker te verbinden met de natuur, het erfgoed en het landschap, zorgen we ervoor dat er meer waardering en meer draagvlak ontstaat voor de bescherming ervan.

Nationaal Park Nieuwe Stijl

Nationaal Park Weerribben-Wieden heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot Nationaal Park Nieuwe Stijl. Deze nationale parken hebben altijd een kern van unieke en waardevolle natuur, maar ook landschappelijke en cultuurhistorische waarde. Voor een beweging naar een Nationaal Park Nieuwe Stijl, zijn we van louter gebiedspromotie naar gebiedsmanagement gegaan. Dit betekent dat we niet alleen naar bezoekers als doelgroep kijken, maar ook naar bewoners en bedrijven. Van een focus op toeristische promotie, naar marketing en communicatie over ecologie, leefbaarheid, de grote maatschappelijke opgaven en de iconische projecten. Hierbij gaat het om managen en bij elkaar brengen van uiteenlopende belangen van de drie doelgroepen. Dit vergt veel interactie en samenwerking  voor het bouwen van coalities gericht op een vitale economie, robuustere natuur, leefbaarheid en brede welvaart.

Natuur

Het is belangrijk dat we de unieke natuur als basis zien voor een duurzame ontwikkeling van het gebied, omdat het een voorwaarde is voor een gezonde samenleving en economische ontwikkeling.

Vanuit de beweging naar Nationaal Park Nieuwe Stijl is het ook belangrijker geworden natuur in samenhang te brengen met de omgeving. Maatschappij en natuurlijk ecosysteem treden meer naar de voorgrond, er wordt constant naar wederkerigheid gezocht. We moeten toe naar bedrijfsmodellen die de omgeving niet alleen meer benutten, maar daar ook een maatschappelijke dienst voor terugdoen. Een voorbeeld hiervan kan een gebiedsfonds zijn, waarbij de giften gebruikt worden voor projecten die de natuur versterken. Als mensen sterker verbonden zijn met de natuur en het landschap, hebben ze er meer waardering voor en ontstaat er meer draagvlak voor bescherming ervan.

De Otter is het icoon van Nationaal Park Weerribben-Wieden

Belangrijk is om bewustzijn te creëren van de impact die toerisme heeft.

De eerste en misschien wel belangrijkste stap gaat over communicatie en bewustwording van natuur, aarde en klimaat als basis voor leefbaarheid en economie. Daarnaast zullen we bezoekers, bedrijven en bewoners bewust maken hoe zij ook bij kunnen dragen aan de duurzaamheidsdoelstellingen.  

Leefbaarheid

Bewoners zijn en maken het gebied. Het waarborgen van draagvlak voor toerisme onder bewoners is daarom cruciaal. In gebieden van over-toerisme staat dit draagvlak onder druk door de last die bewoners ervaren. Daarentegen is het in andere gebieden nog te weinig tastbaar hoe toerisme kan bijdragen aan de gemeenschap. Over het algemeen kunnen we zeggen dat bewoners nog te weinig direct profiteren van toeristisch bezoek.

De bewoner als ‘bezoeker’
Toerisme als drager van lokale voorzieningen

En ook de bewoner benut de natuur als waardevolle dagtoerist. Zij houden recreatie graag letterlijk en figuurlijk dicht bij huis. Ze zijn het liefst in de eigen, vertrouwde omgeving. Voor deze groep gaat recreëren over tot rust komen en even geen gedoe. Gewoon lekker rondom het eigen huis iets doen, een beetje tuinieren, wellicht een rondje fietsen of wandelen, dan zijn ze al gauw tevreden. Een lekker dagje kan ook een middag vissen zijn, of vrijwilligerswerk doen.

Toeristisch bezoek kan een belangrijke sociaaleconomische impuls geven aan de ontwikkeling en leefbaarheid. Het zet aan tot investeringen in een betere infrastructuur, een gevarieerd winkelaanbod en algemene voorzieningen die ook bewoners ten goede komen. De aantrekkelijkheid voor bezoek kan voor anderen een inspiratiebron zijn om er te gaan wonen en werken en op die manier bijdragen aan de regionale vitaliteit.

Economie

Economische activiteiten in en rond het Nationaal Park Weerribben-Wieden dragen bij aan de veerkracht van natuur en landschap en aan de verbinding van het nationaal park met de samenleving. Belangrijk is om bedrijven bewust te maken van de impact die toerisme heeft en ze daarbij te ondersteunen hoe zij ook bij kunnen dragen aan de duurzaamheidsdoelstellingen. Hiervoor wordt de cursus Gastvrij in het landschap van IVN ingezet. Daarnaast wordt onderzocht of de EUROPARC Charter for Sustainable Tourism een interessante tool is voor het verder inzetten op duurzaam toerisme.

Er liggen kansen om samen met bedrijven te bouwen aan nieuwe, duurzame toeristische concepten, waarbij de natuurbeleving nadrukkelijk meegenomen wordt.

Ook kan Nationaal Park Weerribben-Wieden een rol spelen in het aanjagen van het gebruik van lokaal geproduceerde producten door bedrijven. Het streekproductenproject Lekkers uit de Kop wordt hiervoor verder uitgewerkt, met een focus op het opgezette samenwerkingsverband.

Kwaliteitsbezoeker

Het is belangrijk goed in de gaten te hebben wie de meest waardevolle gebruiker van ons landschap is. Dat is degene die het meest bijdraagt (of hiertoe bereid is) aan de ontwikkeling ervan en er het meest zuinig op is. Om toerisme optimaal te laten samenvloeien met de bestaande samenleving, de voordelen ervan voor bewoners en de economie te optimaliseren en overlast te minimaliseren, willen we daarom bezoekers aantrekken die bijdragen aan een toekomstbestendige bestemming: de kwaliteitsbezoeker. De kwaliteitsbezoeker kan ook een bewoner zijn, die recreëert in de eigen omgeving.

De kwaliteitsbezoeker komt voor natuur en erfgoed
En is geïnteresseerd in de verhalen die in het het gebied liggen

Kwaliteitsbezoekers zijn bezoekers die werkelijk geïnteresseerd zijn in het gebied, waarde toevoegen en respectvol omgaan met onze natuur en cultuur. Het zijn bezoekers die dingen willen leren en ervaren, in de natuur en met culturele activiteiten. Genieten van de natuur en rond trekken. Ook op vakantie tijd voor kunst en cultuur maken. Het liefst in een klein gezelschap. Overnachten doen ze graag op een plek waar de praktische voorzieningen goed geregeld zijn. Net als tijdens een dagje weg, willen zij op vakantie dingen leren en genieten van hun vrijheid. 

Toeristische en recreatieve bedrijven kunnen aanbod ontwikkelen dat aantrekkelijk is voor deze kwaliteitsbezoeker, duurzaam is en dat het liefste een positieve impact heeft op het gebied. De ambitie is om het gebied meerdaags, jaarrond aantrekkelijk te maken.

Bezoekersmanagement

Het aantal toeristen dat ons land en dus ook Nationaal Park Weerribben-Wieden bezoekt groeit gestaag door. De bezoekerscentra van Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten ontvangen jaarlijks 160.000 gasten. Villahuis Rams Woerthe tegen de 15.000 bezoekers. Giethoorn heeft meer dan 1 miljoen bezoekers vanuit de hele wereld en is daarmee één van de grotere toeristische trekpleisters van Nederland. De verblijfsbezoeker is goed voor meer dan 600.000 overnachtingen en komt voornamelijk (82%) uit Nederland. De overige bezoekers komen met name uit Duitsland en België.

NBTC voorspelt dat het aantal toeristen die in eigen land vakantie houden in 2030 met 27% gestegen zal zijn. Hierbij komen nog de ruim 1,5 miljard daguitstappen die Nederlanders in eigen land maken. Het aantal buitenlandse bezoekers zal in 2030 met maar liefst 50% gestegen zijn. Om hoogwaardige en duurzame recreatie en natuurbeleving te kunnen bieden voor deze bezoekers, moet er dus een goede balans gevonden worden tussen toerisme, draagkracht van de natuur en leefbaarheid. Dit vraagt om goed bezoekersmanagement waarbij beleving en bescherming van de natuur in balans zijn. Om hier goed op te kunnen sturen is het van belang te weten wat de draagkracht van ons gebied en de natuur is.

Bezoekersmanagement wordt ingezet door bezoekers aan de randen faciliteiten te bieden, in de zogenaamde parkpoorten. Hierdoor houden we hen zoveel als nodig is buiten de kwetsbare natuurkern. We verleiden zo bezoekers naar de randen van ons gebied te gaan en ontlasten daarmee de natuurgebieden. Zij krijgen daarmee een natuur- en erfgoedervaring op minder kwetsbare plekken. Hiermee zorgen we voor een betere verdeling van lusten en lasten. Naast spreiding van bezoekers in plek in het nationaal park, is spreiding in bezoek qua tijd van het jaar ook van belang.

Ook blijft de bezoeker langer omdat er in een grotere regio meer te beleven is. Innovaties in mobiliteit en gastvrijheid dragen bij aan de versterking van schone mobiliteit en het spreiden en verleiden van bezoekers in de regio Weerribben-Wieden, met interesse in cultuur en landschap.

Hierbij wordt ingezet op recreatievoorzieningen en natuurbeleving die passen bij de identiteit van het Nationaal Park. In de natuurkernen staat natuurbescherming voorop en is er alleen ruimte voor kleinschalige en unieke natuurbeleving die laat zien wat Nationaal Park Weerribben-Wieden onderscheidt van andere natuurgebieden. In de randen om de natuurkern heen is ruimte voor recreatieve beleving en economische ontwikkeling.

Gebiedsidentiteit

Om bezoekers te spreiden over een groter gebied zullen herkenbaarheid, voorzieningen en recreatieve infrastructuur rondom het Nationaal Park verbeterd moeten worden. Op langere termijn kan dit dus bijdragen aan de voorzieningen en leefbaarheid van bewoners, de identiteit van het gebied versterken en de natuurkern ontlasten. Deze inzet past zo in een duurzame natuur-inclusieve toeristische ontwikkeling.  Daarvoor is het van groot belang samen de identiteit, imago en positionering van het gebied vastgesteld te hebben en te formuleren. Dit is gedaan met bewoners en bedrijven. Ons gebied typeert zich als ‘eigenzinnige hartelijke’. Het is een dynamisch gebied dat je echt raakt, elke keer vol verwondering.

‘Eigenzinnige, hartelijke’ dat is de identiteit van NPWW
In de Landschapsbiografie is de ontstaansgeschiedenis beschreven

Nationaal Park Weerribben-Wieden vertelt het brede gebiedsverhaal, met en vanuit de bestemming. Door de kennis van de bewoners en bedrijven over identiteit, ontstaansgeschiedenis, natuur-, erfgoed en landschapswaarden te vergroten zorgt Nationaal Park Weerribben-Wieden dat bezoekers, die komen voor de kernwaarden van het gebied, kunnen uitleggen waarom het belangrijk is om juist de natuur te willen koesteren. Er ontstaat hierdoor meer draagvlak voor gebiedsherstel en -behoud.  

Nationaal Park Weerribben-Wieden kan een unieke en kleinschalige natuurbeleving bieden, waarbij de recreatieve voorzieningen en natuurbelevening aansluiten bij de waarden en identiteit van het nationale park. Dit zorgt voor een duurzame ontwikkeling van toerisme en recreatie in balans met de bestaande natuur, cultuur en het landschap. Erfgoed helpt ook in het creëren van verbinding tussen de verschillende kernen van het gebied. Door te laten zien dat de geschiedenis van het gebied en de kernen samenhang vertoont en bijdraagt aan de identiteit, wordt het makkelijker om verbindingen te zien en te maken. De aanwezigheid van punterbouwers, rietsnijders, corsobouwers etc. levert ook een belangrijke bijdrage aan de identiteit van het gebied.

Door de gebiedsidentiteit als vertrekpunt te nemen voor activiteiten in het park, krijgen de bezoekers, bewoners en bedrijven het ‘parkgevoel’ overal mee.

Gebiedscampagne

Toerisme stimuleert ons om, in contact met bezoekers, verhalen te vertellen over waar we vandaan komen en wie we zijn. We dragen dan actief onze waarden uit en laten zien waar we in geloven. Het contact versterkt zo onze trots, imago en onze identiteit. Bewoners en bedrijven zijn ‘gastheren/- vrouwen’ en ambassadeurs van het landschap. De verbinding tussen hun gebiedsverhalen en het luisterend oor van de bezoeker wordt in de communicatie van Nationaal Park Weerribben-Wieden veel meer gemaakt.

Nationaal Park Weerribben-Wieden neemt het voortouw in het ontwikkelen van gebiedsmarketingcampagnes gericht op het vertellen van het gebiedsverhaal en de actualiteit van de grote opgaven. Dit met de bedoeling om de 3 verschillende doelgroepen te informeren en te activeren. Voor bezoekers zowel nationaal als internationaal.

‘Mooi dat je d’r bent’ is de slogan van de gebiedscampagne
In het Gebiedsmagazine naast TIPs ook achtergrond verhalen

In 2023 is de campagne ‘Mooi dat je d’r bent’ gestart. Hiermee geeft het nationaal park uitvoering aan de opdracht van de gemeente om gebiedsmarketing en -promotie te doen. Deze campagne richt zich op de kwaliteitsbezoeker, met als doel meerdaags, jaarrond bezoek te stimuleren. De gebiedspromotiecampagne van 2023 had als voornaamste doel (naams)bekendheid vergroten.

Inzet voor 2024 is om ons te richten op plekken daar waar de Nederlandse en Duitse kwaliteitsbezoeker zich bevindt. De kwaliteitsbezoeker wordt geïnspireerd Nationaal Park Weerribben-Wieden te bezoeken door de inzet van social media, vanwege het grote en gerichte bereik tegen relatief lage kosten. Centraal in de nieuwe campagne zal het eigenzinnige hartelijke karakter staan. Hiervoor is nieuw beeldmateriaal ontwikkeld en zal het gebied een ‘gezicht’ krijgen. Een radiocampagne in het voorjaar is gericht op Nederlands bezoek. 

Met het gebiedsmagazine, de Weerribben-Wieden app, een serie folders en de website visitweerribbenwieden.com wordt de kwaliteitsbezoeker geïnformeerd over het unieke karakter van het Nationaal Park en aangespoord dat te voet, per fiets of kano/fluisterbootje te ontdekken. Het verhaal van Nationaal Park Weerribben-Wieden wordt verteld aan de hand van vijf verhaallijnen: Het Nationaal Park, Steenwijk Vestingstad, het hoge land, de Zuiderzeestadjes en Giethoorn en de vaartdorpen. Het wandelnetwerk met meer dan 30 startpunten en het fietsknooppuntennetwerk worden nadrukkelijk onder de aandacht gebracht. 

Toerisme als middel

Tevreden bezoekers zijn ambassadeurs van het gebied en zorgen voor economisch perspectief voor bedrijven en bewoners. Toeristisch bezoek kan een belangrijke sociaaleconomische impuls geven aan de ontwikkeling en leefbaarheid. Het zet aan tot investeringen in een betere infrastructuur, een gevarieerd winkelaanbod en algemene voorzieningen die ook bewoners ten goede komen. De aantrekkelijkheid voor bezoek kan voor anderen een inspiratiebron zijn om er te gaan wonen en werken en op die manier bijdragen aan de regionale vitaliteit. Daarmee is toerisme geen doel, maar een middel voor duurzame ontwikkeling voor iedereen, in heel Nationaal Park Weerribben-Wieden.

Nicolette Bolté
Gebiedsontwikkelaar Marketing en Proeftuinen
Juni 2024

Altijd op de hoogte zijn van het laatste nieuws? Abonneer je op de nieuwsbrief!

Cookies helpen onze diensten te verlenen. Door van onze diensten gebruik te maken stem je in met ons gebruik van cookies. Meer informatie