Steenwijk groenste binnenstad van Noordwest-Europa | Proeftuin

Stagiair Myrthe van Peer van Van Hall Larenstein deed een onderzoek naar Steenwijk, als groenste stad van Noordwest-Europa. Zij bracht in kaart in welke mate de stad al groen is, of juist grijs (veel bestrating, weinig beplanting). Ook onderzocht zij de kwaliteit van het groen. En komt met voorbeelden om de vestingstad te vergroenen. Waardoor Steenwijk aantrekkelijker wordt voor inwoners en bezoekers. En klaar is om klimaatveranderingen (langere periodes van droogte, meer regen) op te vangen. Een samenvatting lees je hieronder. Of download het hele rapport.

Nederland kent veel mooie steden. Er zijn havensteden, vestingsteden, steden op het zand, steden in het bos en op nog veel meer mooie plekken. Eén van die steden, en een van de bijzondere vestingsteden die Nederland kent, is Steenwijk.  

Steden zijn dichtbevolkte plekken waar veel functies samenkomen. Dat zorgt ook voor uitdagingen. Een van de uitdagingen die steden nu hebben, is klimaatverandering. Ons klimaat verandert, we weten nog niet precies hoe ons klimaat er over tientallen jaren uit ziet, maar dat het anders zal zijn staat vast. Er zal vaker en meer neerslag vallen. Ook zullen er warmere en drogere periodes aankomen. Om hier klaar voor te zijn, is het raadzaam om onze steden mee te veranderen met die klimaatverandering (klimaatadaptatie). Als we nu beginnen met herinrichten, adapteren en vergroenen, zijn de steden klaar voor de toekomst. 

Hiervoor is natuurlijk wel onderzoek nodig, hoe kunnen we onze steden het beste vergroenen? Wat is een goede aanpak voor Steenwijk Vestingstad? Daar is onderzoek naar gedaan door Myrthe van Peer van Van Hall Larenstein, in opdracht van Stichting Nationaal Park Weerribben-Wieden. We nemen je graag mee in de resultaten. 

De huidige markt in Steenwijk
En de groene variant van diezelfde markt

Inventarisatie huidige groen

Tijdens het onderzoek is er eerst een inventarisatie gedaan van het huidige groen (en ontbreken van groen) in de binnenstad van Steenwijk. Uit de inventarisatie blijkt dat er enkele groene plekken in Steenwijk zijn. Dit zijn de stadswallen, de Nettelbosch, de omgeving van de Grote kerk en de omgeving van het Hildo Krop stadbeeld. Deze bestaan vaak niet uit kwalitatief groen. Dat betekent dat het groen niet bijdraagt aan klimaatadaptatie of biodiversiteit. Verder is er vooral veel grijs in de binnenstad te vinden. Het marktplein en de winkelstraten zijn niet tot nauwelijks groen. Op parkeerplaatsen staan enkele bomen. Er is nauwelijks halfverharding. Bij halfverharding kan groen tussen de opening van de tegel door omhoog groeien en kan regenwater in de bodem trekken. Ook uit cijfers van de Klimaatatlas blijkt dat Steenwijk nog niet erg groen is. In de binnenstad beslaan boomkronen 20 tot 30 procent van de oppervlakte. Verder is maar 10 tot 20 procent van de oppervlakte groen. Als groenste stad van Noordwest-Europa moeten we misschien de lat leggen bij 40% boomkronen én 30% groen. 

Er zijn groene plekken in de stad, zoals park Nettelbosch
Maar ook grijze, zoals de markt

Vergroenings mogelijkheden

In het onderzoek is ook gekeken welke groene ontwikkelingsmogelijkheden er bestaan. Hierna wordt kort over elke ontwikkelingsmogelijkheid verteld wat deze inhoudt. Bij stadslandbouw wordt er voedsel geproduceerd in de stad. Dit kan kleinschalig, zoals volkstuintjes, maar ook op professioneel niveau, zoals voedselproductie door een bedrijf of boer. Basisschoolpleinen zijn nu vaak betegeld en hebben stalen speeltoestellen. Deze kunnen vergroend worden. Dit is goed voor de ontwikkeling van kinderen en maakt het onderwijs uitdagender.  

Natuurvriendelijke oevers en daken

Steenwijk kent ook veel watergangen. De oevers van dit water zijn vaak volledig door de mens ingericht. Die oevers kunnen weer natuurvriendelijk gemaakt worden, waardoor de natuur meer ruimte krijgt. Deze oevers zijn levendiger en meer biodivers. Ook wordt het watersysteem hier beter van. Bewoners kunnen zelf ook hun omgeving vergroenen. Geveltuinen kunnen door inwoners zelf aangelegd worden en maken straten een stuk aantrekkelijker. Op professioneel niveau kunnen ook groene gevels geplaatst worden, waarbij de gehele gevel groen is. Ook kunnen daken van gebouwen groen gemaakt worden. Er zijn verschillende manieren om een dak groen te maken. Laagdrempelig, zoals een sedumdak, maar ook uitgebreider, zoals natuurdaken of dakparken.  

Groen slingers, postzegelparkjes en wadi’s

Tussen de gevels kunnen over de straten heen groenslingers gespannen worden. Deze klimplanten zorgen voor extra schaduw in de straat. Daarnaast ziet de straat er ook gezelliger uit en kunnen mensen zich meer geborgen voelen. Postzegelparkjes zijn kleine stukken groen, waar men zich kan terugtrekken en uitrusten. Het zijn afgesloten ruimtes, vaak door bomen of struiken omheind. Er is plek om te zitten, maar vaak ook ruimte voor kinderen om te spelen. Een wadi is groene ruimte, die vaak lijkt op een grote greppel. Ze zijn goed voor opvang van water en helpen zowel bij neerslagoverlast als neerslagtekorten. Ze houden water vast en voeren het vertraagd af, zo helpen ze bij droogte. Neerslag kan makkelijker wegstromen via een wadi, dan over de straten en naar het riool, zo helpen ze bij neerslagoverlast. Groene parkeerplaatsen helpen ook bij wateropslag en -afvoer. Daarnaast houden ze parkeerplaatsen koeler.  

Droombeeld voor Steenwijk

In Steenwijk zijn op verschillende plekken verschillende groene oplossingen mogelijk. Uit het onderzoek rolt een droombeeld voor de binnenstad. Daarbinnen valt de volgende indeling, op een zo’n laagdrempelige en effectief mogelijke manier. In de winkelstraten komen groene gevels, groene slingers en groene terrassen. Op de markt en bij het Hildo Krop standbeeld worden plantenbankjes geplaatst, parkeerplaatsen worden vergroend. In de minder drukke straten worden geveltuintjes aangelegd. Bij de Grote kerk kan een postzegelpark komen, in de Nettelbosch is ruimte voor een wadi. Voor de waterwegen wordt onderzocht of deze op een meer natuurvriendelijke manier ingericht kunnen worden, bij de stadswallen en het Steenwijkerdiep. Al deze maatregelen hebben positieve effecten op klimaatadaptatie, leefbaarheid en biodiversiteit. Water wordt beter vastgehouden en het grondwater kan aangevuld worden. Het extra groen heeft een verkoelende werking op de omgeving. Door inheems groen neemt de biodiversiteit toe. Al dit groen zorgt ook voor extra leefbaarheid van de binnenstad. 

Groene oevers aan het Steenwijkerdiep
Een gemeentehuis met groen dak
En groene parkeerplaatsen

Daarnaast wordt er economische waarde toegevoegd in het gebied, door al dit extra groen. Zo worden huizen die in een groene omgeving staan meer waard. Groen trekt bedrijven aan, omdat veel mensen in een groene omgeving willen wonen. Er zijn dan dus veel potentiële medewerkers in de omgeving. Door groen in de binnenstad, wordt dit een fijnere verblijfsplaats. Daardoor blijven mensen langer in de binnenstad, bezoeken ze nog even een terrasje en lopen toch een paar extra winkels binnen. 

Verbinding stad-natuur

In het onderzoek is ook gekeken naar een verbinding tussen de stad en het Nationaal Park. Er kan een verbinding gemaakt worden tussen de binnenstad en het NP middels een street art fietsroute. Vanuit de binnenstad kan er een rondje gefietst worden door het park heen. Op deze route zijn dier- en plantensoorten uit het gebied te zien, denk bijvoorbeeld aan iconen als de Otter en Grote Vuurvlinder. In de stad is een muurschildering te zien van een typisch beeld uit het Nationaal Park.  

Bewoners kunnen ook een bijdrage leveren aan het vergroenen van de binnenstad. Uit de enquête die is uitgezet onder inwoners en ondernemers in de binnenstad blijkt dat ze hiervoor wel duidelijke informatie en geld nodig hebben. Met bewonersinitiatieven kan de sociale cohesie van de buurt verbeteren. Hiervoor kan bijvoorbeeld de Groene Loper Overijssel ingezet worden. Dit is een samenwerking tussen IVN, Natuur en Milieu en Provincie Overijssel. Zij zetten zich samen in voor een grootschaliger netwerk van bewonersinitiatieven. Ze financieren onder andere groene initiatieven. De gemeente kan hierin het voortouw nemen. 

Door samen te werken met de gemeente, inwoners en ondernemers kan Steenwijk een leefbare stad blijven, waar groen vanzelfsprekend is en waar de zorg om klimaatverandering is weggenomen. Een gezonde en biodiverse stad, de groenste stad van Noordwest-Europa; Steenwijk. 

Download het het rapport hier.

Proeftuin voor onderzoek en innovatie

Nationaal Park Weerribben-Wieden is proeftuin voor onderzoek en innovatie. Om vraagstukken in Nationaal Park Weerribben-Wieden te onderzoeken, worden studenten van relevante opleidingen ingezet. Studenten kijken vaak met een frisse blik naar het gebied en komen met innovatieve oplossingen. Zogeheten onderzoeken en experimenten heten proeftuinen. Een overzicht van alle onderzoeken vind je hier.

Onderzoek Steenwijk groenste binnenstad van Noordwest-Europa
door Myrthe van Peer, Van Hall Larenstein
Juni 2024

Altijd op de hoogte zijn van het laatste nieuws? Abonneer je op de nieuwsbrief!

Cookies helpen onze diensten te verlenen. Door van onze diensten gebruik te maken stem je in met ons gebruik van cookies. Meer informatie